آشنایی با انواع اسپرینکلر

9 سوال و جواب عمومی در خصوص الزامات نصب اسپرینکلر

ما در این مقاله به تمام سوالات شما قبل از خرید اسپرینکلر و اسپرینکلر در چه جا های کاربرد دارد اشاره خواهیم کرد.

اسپرینکلر یک سیستم پیچیده است  که از آب برای اطفای حریق استفاده می‌کند. امروزه پس از چند قرن از ابداع این وسیله  بهبود بی‌وقفه آن، اسپرینکلر به کارآمدترین سیستم اطفای حریق در دنیا تبدیل شده است که به صورت کاملا خودکار حریق را شناسایی و خاموش می‌کند. هر چند هدف از نصب اسپرینکلر تنها ایجاد فرصت برای خروج  ایمن ساکنان از ساختمان است، اما این سیستم آنچنان خوب عمل می‌کند که در اکثر موارد به تنهایی کار یک تیم آتش نشان را انجام می‌دهد و آتش را خاموش می‌کند.

اما برای بسیاری از ما، سوالات مختلفی در خصوص نصب اسپرینکلر وجود دارد. سوالاتی همچون “آیا کمد لباس هم به سیستم اسپرینکلر نیاز دارد و یا اینکه آیا در راهروها هم باید اسپرینکلر وصل کنیم یا نه؟  پرسش‌هایی از این دست، ما را بر آن داشت تا به الزامات سازمان آتش نشانی تهران در خصوص اسپرینکلر نگاهی بیندازیم و به سوالات در خصوص اسپرینکلر پاسخ دهیم.

آنچه در ادامه می‌خوانید  نُه سوال عمومی در خصوص نصب سیستم اسپرینکلر است که شاید برای شما هم مطرح شود.

سوال 1 : در یک پارکینگ به چه تعداد اسپرینکلر نیاز داریم؟

پارکینگِ‌ یک ساختمان بایستی به طور کامل تحت پوشش سیستم اسپرینکلر قرار گیرد. نصب یک عدد اسپرینکلر به ازای هر خودرو که در پارکینگ پارک می‌شود به هیچ عنوان اصولی نیست! بلکه اصول صحیح نصب اسپرینکلر در پارکینگ به این صورت است که کلیه فضاهای پارکینگ شامل محل پارک خودرو و مسیر تردد آن (اعم از رمپ ها) باید به طور کامل تحت پوشش اسپرینکلر قرار گیرد؛ به طوری که اگر همه اسپرینکلرها فعال شوند هیچ نقطه ای باقی نماند که آب آن جا را خیس نکرده باشد.

نکته: معمولا در پارکینگ‌ها از اسپرینکلر بالازن استفاده می‌شود. این اسپرینکلر به صورت عمودی و رو به بالا بر روی لوله‌ها نصب می‌شود. به همین دلیل از آسیب‌های احتمالی ناشی از برخورد در امان می‌ماند.

سوال 2 : کدام یک از بخش‌های مجتمع‌های تجاری به اسپرینکلر نیاز دارند؟

بر طبق ضوابط سازمان آتش نشانی تهران، کلیه فضاها در یک مجتمع تجاری بایستی تحت پوشش سیستم اسپرینکلر قرار گیرند. به عنوان نمونه واحدها و راهروها در یک مجتمع تجاری به تعداد کافی اسپرینکلر نیاز دارند. هر چند تعیین تعداد و نوع اسپرینکلر مورد نیاز برای یک مجتمع تجاری از سوی مشاور آتش نشانی محاسبه می‌شود، اما مسلما تعداد این اسپرینکلرها باید به گونه‌ای باشد که تمام فضاها را تحت پوشش خود نگه دارند.

مقاله مرتبط :

آشنایی با انواع اسپرینکلر آتش نشانی

سوال 3 : کدام بخش‌های یک ساختمان مسکونی به اسپرینکلر نیاز دارند و کدام بخش‌های آن به اسپرینکلر نیازی ندارند؟

بر طبق الزامات سازمان آتش نشانی تهران، ساختمان‌های بلندمرتبه بایستی به طور کامل تحت پوشش سیستم اسپرینکلر قرار گیرند. منظور از ساختمان‌های بلند مرتبه، ساختمان‌هایی با ارتفاع بیش‌تر از 23 متر هستند. در چنین ساختمان‌هایی تمامی فضاها نظير اتاق خواب، پذيرايي، آشپزخانه و … مي بايست تحت پوشش كامل اسپرینکلر قرار گیرند. البته لزومی به نصب اسپرینکلر در سرویس‌های بهداشتی وجود ندارد.

نکته : معمولا در اتاق‌های یک ساختمان مسکونی، از اسپرینکلر پایین زن واکنش سریع استفاده می‌شود. اسپرینکلرهای واکنش سریع سریع‌تر از اسپرینکلرهای واکنش استاندارد فعال می‌شوند و افراد فرصت کافی برای تخلیه ساختمان را دارند.

سوال 4 :  آیا در کمد لباس هم باید اسپرینکلر نصب کرد؟

سوالی که برای بسیاری از افراد پیش می‌آید این است کمدهای لباس که مقدار زیادی ماده سوختنی الیافی در آن وجود دارد، به اسپرینکلر نیاز دارند یا نه؟ برای پاسخ به این سوال به الزامات سازمان آتش نشانی مراجعه می‌کنیم. بر طبق این الزامات، در ساختمان‌هایی که باید تحت پوشش کامل اسپرینکلر قرار گیرند (ساختمان‌های بلند مرتبه)، کمدهای لباس با مساحت کمتر از 2.2 متر مربع نیازی به نصب اسپرینکلر ندارند. اما اگر مساحت یک کمد لباس بیش از این مقدار باشد به اسپرینکلر نیاز دارند که نوع و تعداد آن را مشاور آتش نشانی ساختمان مشخص می‌کند.

 

مقاله مرتبط :

اسپرینکلر اتوماتیک آریاکوپلینگ

سوال 5 : انباری ساختمان‌های مسکونی نیاز به اسپرینکلر دارند یا خیر؟

جالب است بدانید که در ساختمان‌های بلند مرتبه با ارتفاع بیش از 23 متر، تمام فضاهای انباری بایستی به سیستم اسپرینکلر مجهز باشند. توجه داشته باشید که در الزامات، حرفی از مساحت انباری به میان نیامده است. یعنی انباری با هر مساحتی که باشد به اسپرینکلر نیاز دارد. همچنین با توجه به اینکه فضای یک انباری می‌تواند قفسه بندی شده باشد یا نه، مشاور آتش نشانی ساختمان بر اساس الزامات تصمیم می‌گیرد از کدام نوع اسپرینکلر و به چه تعداد باید در یک انباری نصب شود.

مقاله مرتبط :

اثر اسپرینکلر در جلوگیری از گسترش آتش سوزی و فروریزش در ساختمان‌های تجاری

سوال 6 : آیا اتاق‌های برق باید به سیستم اسپرینکلر مجهز شوند؟

اتاق برق فضایی در یک ساختمان است که به تجهیزات الکتریکی اختصاص یافته است. ابعاد و اندازه یک اتاق برق به اندازه ساختمان بستگی دارد. بنابراین ساختمان‌های کوچک دارای اتاق برق کوچک و ساختمان‌های بزرگ داراری اتاق برق بزرگتری هستند.  بر طبق الزامات سازمان آتش نشانی تهران، در اتاق هاي برق، اگر اتاق فقط به تجهيزات برقي نوع خشك اختصاص داشته باشد و هيچ گونه ماده قابل اشتعال ديگري در آنجا انبار نشود، مي‌توان از نصب اسپرينكلر چشم پوشي نمود. برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به سایت سازمان آتش نشانی تهران مراجعه نمایید.

سوال 7 : انبارهای اجناس به چه نوع اسپرینکلری نیاز دارند؟

انبارهای اجناس و کالاها،  باید به طور کامل تحت پوشش سامانه اسپرینکلر مناسب قرار گیرند. از آنجایی که حجم زیادی ماده سوختنی در یک انبار انباشت کالا وجود دارد، به اسپرینکلرهای تخصصی برای انبار نیاز داریم. از این رو، سازندگان، اسپرینکلرهای مخصوص انباری را طراحی و تولید کردند. این اسپرینکلرها با نام ESFR ، توانایی اطفای آتش در یک انبار را دارند. حجم زیاد آب که از روزنه این اسپرینکلرها به سمت دفلکتور حرکت می‌کند به قطرات درشت تبدیل و در بُن آتش نفوذ می‌کند.

شرکت آریاکوپلینگ در ساخت اسپرینکلرهای تخصصی انبار(ESFR) نیز از حباب شیشه‌ای حساس به حرارت شرکت DAY IMPEX استفاده می‌کند.

مقاله مرتبط :

اسپرینکلر واکنش سریع و واکنش استاندارد

سوال 8 :آیا سینما،سالن اجتماعات، و فضاهای تجمعی نیز به اسپرینکلر نیاز دارند؟

مکان‌هایی مانند سینما، آمفی تئاتر، سالن اجتماعات و … محل تجمع افراد هستند. بر طبق الزامات سازمان آتش نشانی تهران، نصب سیستم اسپرینکلر در این مکان‌ها الزامی است. در این الزامات حرفی از مساحت این اماکن گفته نشده است. به این معنا که هر کدام از این اماکن با هر مساحتی که دارند باید به طور کامل به سیستم اسپرینکلر مجهز شوند.

مقاله مرتبط: تاریخچه اسپرینکلر آتش نشانی

سوال 9 : آیا اسپرینکلرها بعد از نصب مورد بازرسی هم قرار می‌گیرند؟

اسپرینکلر یک سیستم پیچیده است و اجزای مختلفی دارد. بروز اختلال در هر یک از اجزای این سیستم می‌تواند به عملکرد نادرست آن به هنگام حریق منجر شود و خسارات زیادی را به بار بیاورد. به همین دلیل باید به طور مداوم مورد بازبینی و بازرسی قرار گیرند. از این رو در الزامات سازمان آتش نشانی ذکر شد که یک سیستم اسپرینکلر باید هر سال توسط افراد مجاز، مورد آزمایش و بازبینی قرار گیرد.

اسپرینکلر پایین زن آریا

آخرین مقالات :

اثر اسپرینکلر در جلوگیری از فروریزش ساختمان

اثر اسپرینکلر در جلوگیری از گسترش آتش سوزی و فروریزش در ساختمان‌های تجاری

با پیشرفت تکنولوژی در حوزه‌های مختلف، بشر قدرت بی‌سابقه‌ای در ساخت مصنوعات مختلف پیدا کرده است.  از جمله آن می­توانیم به طراحی و ساخت انواع بناهای بلند مرتبه اشاره کنیم. آسمان­ خراش­هایی که به نوعی نماد تمدن و پیشرفت به حساب می­آیند. تا جاییکه برخی از دولت­ها، ساختن برج­های هر چه بلند تر را همچون میدان مسابقه­ای تلقی می­کنند و گویی هدفی جز اول شدن در این میدان مسابقه ندارند و سعی می­کنند در این کارزار، گوی سبقت را از دیگر کشورها بربایند.

تغییرات بزرگ، چالش‌های بزرگ نیز به دنبال دارد. یکی از چالش‌های بزرگ ساختن آسمان خراش‌ها، نگرانی در مورد مباحث ایمنی در برابر حریق آنهاست. ساختمان‌های بلندمرتبه در برابر انواع آتش سوزی­ها آسیب پذیرتر از ساختمان‌های کوچک‌تر هستند. در زمان بروز حریق، آتش به راحتی به طبقات بالایی یک برج حمله­ور می­شود و دود، حرارت و گستردگی آتش، کار اطفای حریق را برای ماموران آتش نشانی دوچندان برابر سخت­تر می­کند.

اسپرینکلر آتش نشانی نقش بسیار مهمی در کنترل و اطفای حریق، در همان ثانیه‌های اول آتش سوزی بازی می‌کند. این ابزار چنان کارآمد است که بر اساس آمار منتشر شده از سوی مراجع معتبر جهانی، در ساختمان‌های مختلف (اعم از تجاری، مسکونی و غیره) که به سیستم اسپرینکلر مجهز هستند، هیچ گونه حریق و آتش سوزی منجر به مرگ و میر افراد مشاهده نشده است و بر پیکره ساختمان هم آسیب جدی وارد نیامده است. بله؛ در واقع در زمان بروز حریق، خطر بزرگی که وجود دارد فروریزش ساختمان بر اثر سست شدن متریال فلزی و در نهایت ریزش ساختمان بر اثر حرارت بالا است. خوشبختانه، مکانیزم و عملکرد اسپرینکلر آتش نشانی به عنوان کارآمدترین سامانه اطفای حریق به گونه‌ای است که این اتفاق به هیچ عنوان رخ نمی‌دهد. این مساله به حضور و عدم حضور ساکنان در ساختمان در زمان بروز حریق بستگی ندارد. چرا که این سیستم کاملا خودکار عمل می‌کند و همچون نگهبانی 24 ساعته، از ساختمان و ساکنان آن در برابر حریق محافظت می‌کند.

ساختمان پلاسکو؛ مصداق کامل یک ساختمان بلند مرتبه آسیب پذیر

شاید ساختمان پلاسکو، نمونه بارز آسیب پذیری یک ساختمان بلند مرتبه در برابر آتش باشد. پلاسکو یک ساختمان با کاربری تجاری بود که فروشگاه­ها و تولیدی‌های پوشاک بسیاری در آن مستقر بودند. این ساختمان در دی ماه سال 1395 دچار آتش سوزی شد و متاسفانه در کمتر از 4 ساعت از شروع آتش سوزی، فروریخت و افراد زیادی مال و جانشان را در این حادثه از دست دادند.

بر طبق گزارشات ارسالی از سوی بازرسان، آتش سوزی این ساختمان ، منشا این آتش سوزی نشت گاز از یک کپسول کوچک خوراک پزی (که به جای بخاری مورد استفاده قرار می­گرفت) و اتصالی همزمان برق در یکی از واحدها بود. اما این آتش که در ابتدا کوچک و محدود بود به سرعت گسترش یافت و حادثه­ای بزرگ و فوق تصور خلق کرد.  بازرسانی که مسئول ارزیابی علل این حادثه بودند عوامل مختلفی را دلیل گسترش آتش برشمردند. از جمله این عوامل می­توان به موارد زیر اشاره کنیم:

  • انباشت بار حریق بسیار زیاد مانند وجود مقدار زیادی پارچه در طبقات مختلف این ساختمان
  • نبود جداسازهای مناسب جهت جلوگیری انتقال آتش بین طبقات
  • عدم وجود سیستم بارنده خودکار یا اسپرینکلر
  • مشکلات فنی لوله‌های رایزر آتش نشانی و عدم انجام عملیات نگهداری و تعمیرات به موقع
  • نبود یک سیستم گرمایشی مناسب و وجود تعداد زیادی گاز پیک نیکی در داخل ساختمان
  • وجود موانع زیاد در جلوی راه آتش نشانان در هنگام اطفای حریق

مقالات مرتبط :

اسپرینکلر بالا زن

در مورد اسپرینکلر آتش نشانی چه میدانید

شاید اگر این ساختمان با هزینه­ای اندک به سیستم اسپرینکلر مجهز می­شد، این فاجعه رخ نمی­داد. اما دلیل این ادعای ما چیست؟ در ادامه این مقاله می­خواهیم دلایل محکمه پسندی را ارائه کنیم که چرا باید ساختمان­ها به سیستم اسپرینکلر مجهز شوند. خصوصا ساختمان­های بلند مرتبه!

افزایش فرصت برای تخلیه ساختمان با نصب اسپرینکلر

پوست انسان در برابر آتش و حرارت ناشی از آن بسیار حساس است. بد نیست نگاه دقیق­تری به این موضوع داشته باشیم. پوست انسان، دمای 65 درجه سلسیوس را به سختی و برای مدت زمان بسیار کوتاهی می­تواند تحمل کند. اما با افزایش دما، آثار سوختگی در پوست هویدا می­شود. مثلا در دمای 120 درجه سلسیوس آسیب­ها و ضایعه­های ماندگار و عمیقی بر روی پوست ایجاد می­شود که به آن سوختگی نوع 3 هم گفته می­شود. جالب است بدانید در یک آتش سوزی گسترش یافته در یک ساختمان بلند مرتبه (مانند ساختمان پلاسکو)، درجه حرارت به 500 درجه سلسیوس هم می­رسد. دمایی که نه تنها برای انسان قابل تحمل نیست، بلکه برای سازه­های فلزی و بتنی یک ساختمان هم غیر قابل تحمل است و می­تواند منجر به فروریزش ساختمان هم شود.

اسپرینکلر دیواری آریا

در یک آتش سوزی نوعی در یک بنا، دمای محل آتش سوزی ظرف مدت 100 ثانیه به 200 درجه سلسیوس می­رسد. دمایی که به مراتب بیشتر از دمای آستانه تحمل پوست انسان است. همچنین در حدود 150 ثانیه، آتش سوزی از یک طبقه به طبقه فوقانی می­رسد و گسترش خود را آغاز می­کند. این زمان اندک در این دمای غیر قابل تحمل،  کار را برای خروج ایمن ساکنان سخت­تر می­کند.

اما ساختمانی را در نظر بگیرید که مجهز به سیستم اسپرینکلر است. اسپرینکلرها معمولا در بازه دمایی 60 تا 70 درجه سلسیوس فعال می­شوند. به این معنا که اسپرینکلرها دقیقا در همان دمای آستانه تحمل انسان فعال شده و دما را کنترل می­کنند. از سوی دیگر، اسپرینکلرهای فعال شده با محدود کردن حریق در همان اتاق و یا طبقه، از گسترش آتش به طبقات فوقانی هم جلوگیری می­کنند. علاوه بر آن اسپرینکلرها به سیستم اعلام حریق هم متصل هستند و در زمان بروز آتش سوزی باعث فعال شدن سیستم اعلام می­شوند.  بنابراین اسپرینکلرها با کنترل درجه حرارت، محدود کردن دامنه آتش و فعال سازی آژیرهای خطر،  این فرصت را مهیا می­کنند تا همه ساکنان یک  ساختمان دچار حریق  بتوانند در اسرع وقت ساختمان را تخلیه کنند.

کاهش حجم دود و گازهای سمی توسط اسپرینکلرها جهت اجرای راحت‌تر عملیات اطفا و فرار ایمن

در یک حادثه آتش سوزی، دود ناشی از سوختن ناقص مواد سوختنی تاثیرات مخرب زیادی به همراه دارد. اول اینکه این دود باعث خفگی ساکنان می­شود. نه تنها ساکنان واحدی که دچار حریق شده است تحت تاثیر این دود قرار دارند، بلکه دود، از کانالهای مختلف مانند کانال کولر، به طبقات دیگر هم سرایت می­کند و منجر به خفگی ساکنان واحدهای دیگر هم می­شود. علاوه بر خفگی، دود ناشی از سوختن ناقص، در دید افراد هم اختلال ایجاد می­کند و یافتن راه خروج را برای ساکنان دشوار می­کند. ناگفته نماند که دود، عملیات اطفای حریق را برای آتش نشانان نیز سخت و دشوار می­کند. هرچند آتش نشانان به ماسک­های پیشرفته مجهز هستند، اما آمار نشان می­دهد، بسیار از آتش نشانان به دلیل استنشاق دودهای سمی در عملیات­های مختلف اطفای حریق، به انواع بیماری­های ریوی هم دچار می­شوند.

اما وضع در ساختمان­های مجهز به اسپرینکلر کاملا فرق می­کند. اگر حریقی در یک چنین ساختمانی رخ دهد، آب پاشیده شده از اسپرینکلر، گازها و ذرات معلق موجود در دود را در خود حل می­کند و باعث فرونشست دود می­شود. بنابراین نه تنها خفگی ناشی از دود برای ساکنان بسیار کمتر رخ می­دهد و ساکنان هم می­توانند بدون مزاحمت دود از ساختمان فرار کنند، بلکه سلامت آتش نشانان هم به مخاطره نمی­افتد. البته این در صورتی است که اسپرینکلر نتواند آتش را خاموش کند و نیاز به حضور آتش نشانان باشد. اما همانطوری که می­دانید، در بیشتر آتش سوزی­ها ، اسپرینکلرها آتش را خاموش و نیازی به حضور آتش نشانان نخواهد بود.

برای مشاهده اسپرینکلر بالا زن کلیک کنید

فروریزش ساختمان دچار آتش سوزی و اثر اسپرینکلر

در ساختمان‌های بلندمرتبه با کاربری تجاری، ممکن است انبارهایی از کالاهای اشتعال پذیر وجود داشته باشد. به همین دلیل در حوادث مختلف حریق در این نوع ساختمان‌ها، دمای داخل ساختمان به 500 تا 550 درجه سلسیوس نیز می­رسد. اما همانطوری که قبلا بیان کردیم، این دما نه تنها برای انسان بلکه برای سازه­های ساختمانی هم غیر قابل تحمل است. در ادامه می­خواهیم تحلیلی از مقاومت یک سازه در دماهای مختلف ارائه کنیم.

اگر ساختمان‌های بلندمرتبه مجهز به سیستم اسپرینکلر خودکار باشند، در هنگام بروز آتش سوزی، در همان لحظات اولیه، اسپرینکلر فعال می­شود و آتش را خاموش و یا حداقل از گسترش آن جلوگیری می‌‌کند. در این صورت، هم ساکنان می­توانند به طور ایمن از ساختمان خارج شوند و هم این فرصت ایجاد می­شود تا ماموران آتش نشانی سر برسند و کار اطفا را انجام دهند. همچنین اسپرینکلر از آب برای مهار آتش استفاده می­کند. از آنجایی که آب ظرفیت گرمایی ویژه بسیار بالایی دارد، می­تواند دمای ساختمان دچار حریق را کنترل کند تا درجه حرارت فورا به دمای بحرانی برای فروریزش ساختمان نشود.

کلام پایانی

با تحقیقات انجام شده در حوزه ایمنی در برابر حریق، سرمایه گذاری برای پیشگیری از حوادث آتش سوزی در ساختمان‌های بلندمرتبه  (با توجه به آتش سوزی‌های گسترده و تلفات جانی و مالی قابل توجه) کاملا توجیه پذیر بوده و نقطه شروع خوبی برای سیاست گذاران حوزه ایمنی و آتش نشانی در بخش‌های دولتی و خصوصی است.

هزینه تجهیز ساختمان‌های مختلف به یک سیستم اطفای حریق اسپرینکلر کارآمد، در حدود 2 درصد از هزینه کل ساختمان یا برابر با هزینه کف پوش ساختمان است. هزینه‌ای ناچیز که صرف سرمایه گذاری به ارزش نجات جان انسانهاست.

اثر اسپرینکلر در جلوگیری از فروریزش ساختمان

اثر اسپرینکلر در جلوگیری از گسترش آتش سوزی و فروریزش در ساختمان‌های تجاری

با پیشرفت تکنولوژی در حوزه‌های مختلف، بشر قدرت بی‌سابقه‌ای در ساخت مصنوعات مختلف پیدا کرده است.  از جمله آن می­توانیم به طراحی و ساخت انواع بناهای بلند مرتبه اشاره کنیم. آسمان­ خراش­هایی که به نوعی نماد تمدن و پیشرفت به حساب می­آیند. تا جاییکه برخی از دولت­ها، ساختن برج­های هر چه بلند تر را همچون میدان مسابقه­ای تلقی می­کنند و گویی هدفی جز اول شدن در این میدان مسابقه ندارند و سعی می­کنند در این کارزار، گوی سبقت را از دیگر کشورها بربایند.

تغییرات بزرگ، چالش‌های بزرگ نیز به دنبال دارد. یکی از چالش‌های بزرگ ساختن آسمان خراش‌ها، نگرانی در مورد مباحث ایمنی در برابر حریق آنهاست. ساختمان‌های بلندمرتبه در برابر انواع آتش سوزی­ها آسیب پذیرتر از ساختمان‌های کوچک‌تر هستند. در زمان بروز حریق، آتش به راحتی به طبقات بالایی یک برج حمله­ور می­شود و دود، حرارت و گستردگی آتش، کار اطفای حریق را برای ماموران آتش نشانی دوچندان برابر سخت­تر می­کند.

اسپرینکلر آتش نشانی نقش بسیار مهمی در کنترل و اطفای حریق، در همان ثانیه‌های اول آتش سوزی بازی می‌کند. این ابزار چنان کارآمد است که بر اساس آمار منتشر شده از سوی مراجع معتبر جهانی، در ساختمان‌های مختلف (اعم از تجاری، مسکونی و غیره) که به سیستم اسپرینکلر مجهز هستند، هیچ گونه حریق و آتش سوزی منجر به مرگ و میر افراد مشاهده نشده است و بر پیکره ساختمان هم آسیب جدی وارد نیامده است. بله؛ در واقع در زمان بروز حریق، خطر بزرگی که وجود دارد فروریزش ساختمان بر اثر سست شدن متریال فلزی و در نهایت ریزش ساختمان بر اثر حرارت بالا است. خوشبختانه، مکانیزم و عملکرد اسپرینکلر آتش نشانی به عنوان کارآمدترین سامانه اطفای حریق به گونه‌ای است که این اتفاق به هیچ عنوان رخ نمی‌دهد. این مساله به حضور و عدم حضور ساکنان در ساختمان در زمان بروز حریق بستگی ندارد. چرا که این سیستم کاملا خودکار عمل می‌کند و همچون نگهبانی 24 ساعته، از ساختمان و ساکنان آن در برابر حریق محافظت می‌کند.

ساختمان پلاسکو؛ مصداق کامل یک ساختمان بلند مرتبه آسیب پذیر

شاید ساختمان پلاسکو، نمونه بارز آسیب پذیری یک ساختمان بلند مرتبه در برابر آتش باشد. پلاسکو یک ساختمان با کاربری تجاری بود که فروشگاه­ها و تولیدی‌های پوشاک بسیاری در آن مستقر بودند. این ساختمان در دی ماه سال 1395 دچار آتش سوزی شد و متاسفانه در کمتر از 4 ساعت از شروع آتش سوزی، فروریخت و افراد زیادی مال و جانشان را در این حادثه از دست دادند.

بر طبق گزارشات ارسالی از سوی بازرسان، آتش سوزی این ساختمان ، منشا این آتش سوزی نشت گاز از یک کپسول کوچک خوراک پزی (که به جای بخاری مورد استفاده قرار می­گرفت) و اتصالی همزمان برق در یکی از واحدها بود. اما این آتش که در ابتدا کوچک و محدود بود به سرعت گسترش یافت و حادثه­ای بزرگ و فوق تصور خلق کرد.  بازرسانی که مسئول ارزیابی علل این حادثه بودند عوامل مختلفی را دلیل گسترش آتش برشمردند. از جمله این عوامل می­توان به موارد زیر اشاره کنیم:

  • انباشت بار حریق بسیار زیاد مانند وجود مقدار زیادی پارچه در طبقات مختلف این ساختمان
  • نبود جداسازهای مناسب جهت جلوگیری انتقال آتش بین طبقات
  • عدم وجود سیستم بارنده خودکار یا اسپرینکلر
  • مشکلات فنی لوله‌های رایزر آتش نشانی و عدم انجام عملیات نگهداری و تعمیرات به موقع
  • نبود یک سیستم گرمایشی مناسب و وجود تعداد زیادی گاز پیک نیکی در داخل ساختمان
  • وجود موانع زیاد در جلوی راه آتش نشانان در هنگام اطفای حریق

مقالات مرتبط :

اسپرینکلر بالا زن

در مورد اسپرینکلر آتش نشانی چه میدانید

شاید اگر این ساختمان با هزینه­ای اندک به سیستم اسپرینکلر مجهز می­شد، این فاجعه رخ نمی­داد. اما دلیل این ادعای ما چیست؟ در ادامه این مقاله می­خواهیم دلایل محکمه پسندی را ارائه کنیم که چرا باید ساختمان­ها به سیستم اسپرینکلر مجهز شوند. خصوصا ساختمان­های بلند مرتبه!

افزایش فرصت برای تخلیه ساختمان با نصب اسپرینکلر

پوست انسان در برابر آتش و حرارت ناشی از آن بسیار حساس است. بد نیست نگاه دقیق­تری به این موضوع داشته باشیم. پوست انسان، دمای 65 درجه سلسیوس را به سختی و برای مدت زمان بسیار کوتاهی می­تواند تحمل کند. اما با افزایش دما، آثار سوختگی در پوست هویدا می­شود. مثلا در دمای 120 درجه سلسیوس آسیب­ها و ضایعه­های ماندگار و عمیقی بر روی پوست ایجاد می­شود که به آن سوختگی نوع 3 هم گفته می­شود. جالب است بدانید در یک آتش سوزی گسترش یافته در یک ساختمان بلند مرتبه (مانند ساختمان پلاسکو)، درجه حرارت به 500 درجه سلسیوس هم می­رسد. دمایی که نه تنها برای انسان قابل تحمل نیست، بلکه برای سازه­های فلزی و بتنی یک ساختمان هم غیر قابل تحمل است و می­تواند منجر به فروریزش ساختمان هم شود.

اسپرینکلر دیواری آریا

در یک آتش سوزی نوعی در یک بنا، دمای محل آتش سوزی ظرف مدت 100 ثانیه به 200 درجه سلسیوس می­رسد. دمایی که به مراتب بیشتر از دمای آستانه تحمل پوست انسان است. همچنین در حدود 150 ثانیه، آتش سوزی از یک طبقه به طبقه فوقانی می­رسد و گسترش خود را آغاز می­کند. این زمان اندک در این دمای غیر قابل تحمل،  کار را برای خروج ایمن ساکنان سخت­تر می­کند.

اما ساختمانی را در نظر بگیرید که مجهز به سیستم اسپرینکلر است. اسپرینکلرها معمولا در بازه دمایی 60 تا 70 درجه سلسیوس فعال می­شوند. به این معنا که اسپرینکلرها دقیقا در همان دمای آستانه تحمل انسان فعال شده و دما را کنترل می­کنند. از سوی دیگر، اسپرینکلرهای فعال شده با محدود کردن حریق در همان اتاق و یا طبقه، از گسترش آتش به طبقات فوقانی هم جلوگیری می­کنند. علاوه بر آن اسپرینکلرها به سیستم اعلام حریق هم متصل هستند و در زمان بروز آتش سوزی باعث فعال شدن سیستم اعلام می­شوند.  بنابراین اسپرینکلرها با کنترل درجه حرارت، محدود کردن دامنه آتش و فعال سازی آژیرهای خطر،  این فرصت را مهیا می­کنند تا همه ساکنان یک  ساختمان دچار حریق  بتوانند در اسرع وقت ساختمان را تخلیه کنند.

کاهش حجم دود و گازهای سمی توسط اسپرینکلرها جهت اجرای راحت‌تر عملیات اطفا و فرار ایمن

در یک حادثه آتش سوزی، دود ناشی از سوختن ناقص مواد سوختنی تاثیرات مخرب زیادی به همراه دارد. اول اینکه این دود باعث خفگی ساکنان می­شود. نه تنها ساکنان واحدی که دچار حریق شده است تحت تاثیر این دود قرار دارند، بلکه دود، از کانالهای مختلف مانند کانال کولر، به طبقات دیگر هم سرایت می­کند و منجر به خفگی ساکنان واحدهای دیگر هم می­شود. علاوه بر خفگی، دود ناشی از سوختن ناقص، در دید افراد هم اختلال ایجاد می­کند و یافتن راه خروج را برای ساکنان دشوار می­کند. ناگفته نماند که دود، عملیات اطفای حریق را برای آتش نشانان نیز سخت و دشوار می­کند. هرچند آتش نشانان به ماسک­های پیشرفته مجهز هستند، اما آمار نشان می­دهد، بسیار از آتش نشانان به دلیل استنشاق دودهای سمی در عملیات­های مختلف اطفای حریق، به انواع بیماری­های ریوی هم دچار می­شوند.

اما وضع در ساختمان­های مجهز به اسپرینکلر کاملا فرق می­کند. اگر حریقی در یک چنین ساختمانی رخ دهد، آب پاشیده شده از اسپرینکلر، گازها و ذرات معلق موجود در دود را در خود حل می­کند و باعث فرونشست دود می­شود. بنابراین نه تنها خفگی ناشی از دود برای ساکنان بسیار کمتر رخ می­دهد و ساکنان هم می­توانند بدون مزاحمت دود از ساختمان فرار کنند، بلکه سلامت آتش نشانان هم به مخاطره نمی­افتد. البته این در صورتی است که اسپرینکلر نتواند آتش را خاموش کند و نیاز به حضور آتش نشانان باشد. اما همانطوری که می­دانید، در بیشتر آتش سوزی­ها ، اسپرینکلرها آتش را خاموش و نیازی به حضور آتش نشانان نخواهد بود.

برای مشاهده اسپرینکلر بالا زن کلیک کنید

فروریزش ساختمان دچار آتش سوزی و اثر اسپرینکلر

در ساختمان‌های بلندمرتبه با کاربری تجاری، ممکن است انبارهایی از کالاهای اشتعال پذیر وجود داشته باشد. به همین دلیل در حوادث مختلف حریق در این نوع ساختمان‌ها، دمای داخل ساختمان به 500 تا 550 درجه سلسیوس نیز می­رسد. اما همانطوری که قبلا بیان کردیم، این دما نه تنها برای انسان بلکه برای سازه­های ساختمانی هم غیر قابل تحمل است. در ادامه می­خواهیم تحلیلی از مقاومت یک سازه در دماهای مختلف ارائه کنیم.

اگر ساختمان‌های بلندمرتبه مجهز به سیستم اسپرینکلر خودکار باشند، در هنگام بروز آتش سوزی، در همان لحظات اولیه، اسپرینکلر فعال می­شود و آتش را خاموش و یا حداقل از گسترش آن جلوگیری می‌‌کند. در این صورت، هم ساکنان می­توانند به طور ایمن از ساختمان خارج شوند و هم این فرصت ایجاد می­شود تا ماموران آتش نشانی سر برسند و کار اطفا را انجام دهند. همچنین اسپرینکلر از آب برای مهار آتش استفاده می­کند. از آنجایی که آب ظرفیت گرمایی ویژه بسیار بالایی دارد، می­تواند دمای ساختمان دچار حریق را کنترل کند تا درجه حرارت فورا به دمای بحرانی برای فروریزش ساختمان نشود.

کلام پایانی

با تحقیقات انجام شده در حوزه ایمنی در برابر حریق، سرمایه گذاری برای پیشگیری از حوادث آتش سوزی در ساختمان‌های بلندمرتبه  (با توجه به آتش سوزی‌های گسترده و تلفات جانی و مالی قابل توجه) کاملا توجیه پذیر بوده و نقطه شروع خوبی برای سیاست گذاران حوزه ایمنی و آتش نشانی در بخش‌های دولتی و خصوصی است.

هزینه تجهیز ساختمان‌های مختلف به یک سیستم اطفای حریق اسپرینکلر کارآمد، در حدود 2 درصد از هزینه کل ساختمان یا برابر با هزینه کف پوش ساختمان است. هزینه‌ای ناچیز که صرف سرمایه گذاری به ارزش نجات جان انسانهاست.