جعبه آتشنشانی فقط یک جعبه نیست
وقتی صحبت از جعبه آتشنشانی میشود، بسیاری تصور میکنند که با یک کابین ساده روبهرو هستند؛ در حالیکه این تجهیز، یک ایستگاه عملیاتی کوچک اما حیاتی است. در شرایط بحران، همین جعبه است که باید ظرف چند ثانیه فعال شود، تجهیزات را در دسترس قرار دهد و مسیر عملیات اطفاء حریق را هموار کند.
اهمیت این طراحی زمانی بیشتر دیده میشود که بدانیم جعبه آتشنشانی برای دو گروه کاملاً متفاوت طراحی میشود:
-
شهروندان عادی که در دقایق اول حادثه، نیاز به اقدام فوری دارند.
-
آتشنشانان حرفهای که تجهیزات سنگینتر، فشار آب بیشتر و دستورالعمل تخصصی دارند.
به همین دلیل، طراحی جعبه آتشنشانی استاندارد باید به گونهای باشد که هر دو گروه بتوانند بدون مزاحمت یکدیگر، از تجهیزات استفاده کنند. هر خطا یا فشار روی تجهیزات میتواند باعث تأخیر در عملیات و افزایش خسارات شود.
در این مقاله، بهصورت کامل و تخصصی، تمام ابعاد و استانداردهای طراحی جعبه آتشنشانی بررسی میشود و توضیح میدهیم چگونه هماهنگی ابعاد، شیلنگ، قرقره، شیر انتظار، کوپلینگ و فضای نصب میتواند عملکرد کل سیستم اطفا را تغییر دهد.
انواع جعبه آتشنشانی
- جعبه آتش نشانی تک کابین
- جعبه آتش نشانی دو کابین
- جعبه آتش نشانی دکوراتیو
- جعبه آتش نشانی دوطبقه
- جعبه آتش نشانی محوطه ای
۱. سیستم شیلنگ و قرقره نیمهسخت (Hose Reel) – مخصوص شهروندان
این سیستم همان بخشی است که افراد عادی در دقایق اولیه حادثه میتوانند از آن استفاده کنند. مزیتهای آن:
-
استفاده آسان
-
عدم نیاز به دانش تخصصی
-
باز شدن سریع شیلنگ
-
هدایت مناسب آب برای مهار حریق اولیه
این سیستم، حدود ۹۰٪ از نیازهای اولیه به اطفاء حریق را پوشش میدهد و به همین دلیل در اکثر ساختمانها، دسترسی سریع به آن ضروری است.
۲. سیستم شیر انتظار + کوپلینگ آلمانی – ویژه آتشنشانان حرفهای
این بخش کاملاً تخصصی است و تنها توسط نیروهای حرفهای استفاده میشود.
شیر انتظار (Stand Pipe) در جعبه نصب میشود تا آتشنشان بتواند:
-
شیلنگ حرفهای خود را وصل کند
-
فشار آب بالا دریافت کند
-
عملیات را به صورت استاندارد پیش ببرد
کوپلینگ آلمانی نیز باید بدون برخورد با دیواره، بدون فشار خارجی و با فضای کافی نصب شود.
این سیستمها باید کاملاً مستقل اما هماهنگ باشند؛ یعنی:
-
عملکرد یکدیگر را مختل نکنند
-
فضای دسترسی کامل داشته باشند
-
ولو، کوپلینگ و مسیر شیلنگ، درگیر یا قفل نشود
برای مشاهده جعبه آتش نشانی کلیک کنید
اهمیت استانداردهای ابعادی در طراحی جعبه آتشنشانی
چرا استانداردها اهمیت بالایی دارند؟
چون در لحظه حادثه، حتی ۲ ثانیه تأخیر میتواند تفاوت بین کنترل حریق و گسترش کامل آن باشد.
استانداردها، برای ۳ هدف اصلی تدوین شدهاند:
۱. سهولت دسترسی (Access)
فاصله قرقره از شیر باید به اندازهای باشد که:
-
باز شدن شیلنگ سریع انجام شود
-
دسترسی به شیر کاملاً آزاد باشد
-
قبضه کوپلینگ گیر نکند
یک جعبه کوچک یا طراحیشده بدون استاندارد باعث میشود قرقره یا شیلنگ، جلوی شیر انتظار قرار بگیرد و این یعنی تداخل عملیاتی.
۲. امکان استفاده همزمان دو سیستم
در بسیاری از آتشسوزیهای ساختمانی، همزمان:
-
ساکنان با شیلنگ نیمهسخت اقدام اولیه انجام میدهند
-
آتشنشان با کوپلینگ و شیلنگ فشار قوی کار را ادامه میدهد
اگر این دو تجهیز جلوی هم قرار بگیرند، عملیات مختل میشود.
۳. الگوپذیری و آشنایی نیروهای امدادی
تمام آتشنشانان در تمرینات، بر اساس جعبه استاندارد آموزش میبینند.
اگر ابعاد یا چیدمان متفاوت باشد، چند ثانیه صرف پیدا کردن تجهیزات میشود و این خطا در حریق قابل قبول نیست.
ابعاد استاندارد جعبه آتشنشانی
طبق استانداردهای آتشنشانی ایران، حداقل ابعاد:
۷۵ سانتیمتر ارتفاع
برای قرارگیری استاندارد قرقره، درب جعبه و شیر انتظار.
۶۵ سانتیمتر عرض
برای نصب همزمان:
-
شیلنگ نیمهسخت
-
قرقره
-
شیر انتظار + کوپلینگ آلمانی
عمق استاندارد ۱۸ تا ۲۵ سانتیمتر
این عمق باید:
-
فضای کافی برای شیلنگ و قرقره فراهم کند
-
اجازه بستن درب بدون فشار به تجهیزات بدهد
-
مسیر نصب کوپلینگ را آزاد بگذارد
مقاله مرتبط : جعبه آتش نشانی چیست؟
چالشهای طراحی در فضای محدود
بسیاری از ساختمانها فضای بسیار کمی برای نصب فایرباکس دارند.
چالشها زمانی شروع میشود که:
۱. شیلنگ هنگام باز شدن گیر میکند
اکثر مشکلات ناشی از قرارگیری اشتباه قرقره است.
2. کوپلینگ آتشنشانی به دیواره برخورد میکند
این یعنی عمق کافی نیست → عملیات متوقف میشود.
3. جاگذاری کپسول آتشنشانی در جعبه
حتی اگر اجباری نباشد، بسیاری از پیمانکاران کپسول را داخل جعبه قرار میدهند و این مسئله فضا را محدود میکند.
4. مزاحمت درب جعبه هنگام باز شدن
اگر عمق و آزادی نصب رعایت نشود، درب روی تجهیزات گیر میکند.
تأثیر طراحی صحیح بر زمان واکنش
در آتشسوزی، زمان یعنی همهچیز.
یک جعبه استاندارد میتواند ۵ تا ۱۵ ثانیه زمان واکنش را کاهش دهد.
تأثیرات طراحی استاندارد شامل:
-
افزایش سرعت اتصال شیلنگ
-
کاهش گیرکردن قرقره
-
دسترسی آزاد به شیر انتظار
-
باز شدن کامل درب بدون مشکل
-
جلوگیری از فشار به شیلنگ و اتصالات
وقتی نیروها به یک ساختمان وارد میشوند، طبق توقع استاندارد، باید بتوانند بدون کوچکترین مانع کار را شروع کنند.
راهکارهای طراحی بهینه جعبه آتشنشانی
۱. رعایت استاندارد ابعادی و فاصلهبندی
مانند:
-
فاصله قرقره از کف
-
ارتفاع نصب شیر انتظار
-
فضای آزاد کنار کوپلینگ
۲. استفاده از تجهیزات استاندارد
قرقرههای غیر استاندارد ابعاد متفاوتی دارند و تمام طراحی را برهم میزنند.
۳. پیشبینی فضای تعمیر و نگهداری
جعبه باید به گونهای طراحی شود که:
-
تعمیر شیر
-
تعویض شیلنگ
-
بازرسی دورهای
همگی بدون مشکل انجام شود.
۴. استفاده از جعبههای یکپارچه و مهندسیشده
بسیاری از تولیدکنندگان، جعبههایی تولید میکنند که فقط ظاهر زیبایی دارند اما استاندارد نیستند.
۵. رعایت مسیر باز شدن شیلنگ
شیلنگ نیمهسخت باید:
-
بدون زاویه تند
-
بدون برخورد با دیواره
-
بدون احتمال گرهخوردگی
ملاحظات اجرایی و نظارتی
نقش سازمان آتشنشانی
این سازمان باید:
-
ابعاد جعبه را بررسی کند
-
نصب تجهیزات را تأیید کند
-
چیدمان داخلی را کنترل کند
مسئولیت پیمانکاران
پیمانکار موظف است:
-
هیچ تجهیزی را خارج از استاندارد نصب نکند
-
فاصلهها را دقیق رعایت کند
-
از تجهیزات تأییدشده استفاده کند
مقاله مرتبط : اهمیت رنگآمیزی جعبه آتشنشانی فولادی
نتیجهگیری
جعبه آتشنشانی یک تجهیز ساده نیست؛ بلکه یک سیستم مهندسیشده با نقش حیاتی در ایمنی ساختمان است.
رعایت استانداردهای ابعاد ۶۵×۷۵ سانتیمتر، عمق صحیح، فاصله مناسب بین تجهیزات، استفاده از شیلنگ و قرقره استاندارد، و چیدمان اصولی باعث میشود:
-
سرعت عملیات بالا برود
-
ایمنی ساختمان افزایش یابد
-
شهروندان و آتشنشانان هر دو بتوانند درست عمل کنند
در نهایت، طراحی صحیح یک سرمایهگذاری در حفظ جان انسانها است.
هر اندازه هماهنگی ابعاد، تجهیزات و استانداردها بهتر رعایت شود، امکان موفقیت عملیات اطفاء حریق بالاتر خواهد بود.